Plechtige plaatsen onder de blote hemel

Om kwart voor acht 's avonds weet iedereen in het Vlaamse stadje Ieper wat hij moet doen. Of beter gezegd, wat hij eventjes moet láten.

Automobilisten rijden niet meer via de Meenseweg de stad in of uit. Festivals of manifestaties draaien het geluid zacht. Welke dag het is maakt niet uit. Want onder de Menenpoort in de stadsomwalling van Ieper wordt sinds 1928 dagelijks een ceremonie gehouden voor de doden van de Eerste Wereldoorlog.

arcHet zijn de doden van het Britse rijk die hier worden herdacht. Het front was in sectoren verdeeld. De Britten waren rondom Ieper gelegerd. Daar vielen de meeste slachtoffers.
Tijdens de korte, plechtige ceremonie blazen klaroenblazers de Last Post en draagt iemand een tekst voor die zegt dat we bij zonsondergang de doden zullen gedenken. Militairen, scholieren, familieleden of vertegenwoordigers van organisaties leggen kransen. Het is het dagelijkse aspect dat de ceremonie zo ontroerend maakt. In plaats van een gebeeldhouwd monument is dit een levend kunstwerk in de openbare ruimte van Ieper. guards-chattingEen dagelijkse performance die bij weer of geen weer wordt opgevoerd, of er nu busladingen mensen onder de poort staan of helemaal niemand. Eenmaal afgelopen steken de muzikanten een sigaretje op en rijden de auto’s tussen het vertrekkend publiek weer onder de poort door. De stad is met haar ‘kunstwerk’ vergroeid geraakt.

Buiten de stadsmuren wordt de omvang van het drama, dat nu zo’n honderd jaar geleden plaatsvond, duidelijk. Rondom Ieper en in het mooie Heuvelland liggen overal Britse begraafplaatsen. Al in 1917 gingen Britse architecten bij het front kijken. De provisorische graven die ze daar zagen beschreef architect Sir Edwin Lutyens als een melkwegstelsel dat over de aarde was uitgestrooid.

Over Lutyens is een handzaam boek verschenen waarin de vele begraafplaatsen die hij in België en Noord Frankrijk ontwierp uitvoerig zijn beschreven en geanalyseerd. Elke begraafplaats kent vaste elementen zoals een kruis, entreegebouwen en een gedenksteen die doet denken aan een altaar. De graven liggen vaak naar het oosten gericht omdat dat de richting was waarin de soldaten vochten. Door voor die graven de gedenksteen te plaatsen krijgen de plattegronden van de begraafplaatsen het karakter van een kerk.

Het zijn rustige, prettige plekken. Niet in het minst omdat ze op tuinen lijken. Zo kent elke begraafplaats zijn eigen beplantingsplan en bomenthema. En overal zijn de gazonnetjes en bloembedden met Britse precisie onderhouden.

landscape-graves

Maar het mooist is nog te zien hoe elke begraafplaats, groot of klein, is ingebed in het landschap. Ze liggen middenin een aardappelveld, langs een doorgaande weg of als een amfitheater tegen een heuvel. Ze zijn meestal laag ommuurd of omgeven door een lage haag, waardoor je altijd de omgeving en de horizon kunt zien. Juist omdat ze zo in contact met hun omgeving staan krijgt dit gebied een bijzondere lading.

Boek: Jeroen Geurst, Cemeteries of the Great War by Sir Edwin Lutyens, 2010. nai010 Publishers

Terug
comments powered by Disqus
×